Bestuurders in het oog van de storm – Femke Halsema

De machtigen kunnen diep vallen, snel ook. Femke Halsema loopt dat risico op dit moment. 

Een demonstratie op de Dam trok vele duizenden mensen meer dan verwacht, waardoor de deelnemers geen anderhalve meter afstand konden houden. Burgemeester Halsema heeft de betoging toch door laten gaan.

En nu staat ze vol op de wind. In de gemeenteraad van Amsterdam zijn al moties van wantrouwen aangekondigd. Haagse politici bemoeien zich ermee. En weinigen staan pal achter Femke Halsema.

Onderuit

Mensen die in de aandacht staan hoeven soms maar een kleine inschattingsfout te maken, om onderuit te gaan, na een korte glijpartij. Iedereen die bekend is of verantwoordelijkheid draagt, van directeur van een goed doel tot wetenschapper tot bestuurder, kan het gebeuren. Soms terecht en soms ook niet. 

Diederik Stapel was een gevierd wetenschapper. Tot bleek dat hij sjoemelde met zijn data. Toen ging het snel. Anatoom George Maat identificeerde slachtoffers van de MH-17-ramp en werd onderuit geschoffeld door de toenmalig minister van Justitie, Ard van der Steur (waar het ook niet goed mee is afgelopen). Pas na driekwart jaar kreeg professor Maat excuses en eerherstel. Tennisser Roger Federer kwam onder vuur te liggen, omdat een van zijn sponsort, een Zwitserse bank, banden heeft met bedrijven in fossiele brandstof.

Wat hier gebeurd is, kan ook met Halsema gebeuren: één misstap, al dan niet opzettelijk, en er wordt karaktermoord gepleegd. Zeker George Maat is hier een instructief voorbeeld van.

Retorica

De kunst van het overtuigend spreken, de retorica, heeft een concept dat nuttig is in dit soort situaties. Dat concept heet ethos. Ethos is het karakter van de spreker, zoals dat op het publiek overkomt.

Ethos bestaat uit drie onderdelen die samen bepalen hoeveel het publiek op je vertrouwt:

  • hoe deskundig kom je over?
  • hoe betrokken kom je over?
  • hoe betrouwbaar/integer kom je over?

Wat je vaak ziet gebeuren is dat een relatief kleine fout in het werk leidt tot het categorisch aanvallen van de deskundigheid van de bestuurder, waarna de integriteit en de betrokkenheid volgen.

Als je dat niet snel onder controle krijgt is er al gauw geen houden meer aan. Er wordt meer bijgehaald. Je deugt op geen enkele manier meer. En je gaat onderuit.

Het klassieke advies uit de crisiscommunicatie: je moet stilzitten als je geschoren wordt – en hopen dat het overwaait, is in dit soort gevallen niet verstandig.

Een eerder voorbeeld is Pauline Krikke, die als burgemeester van Den Haag de Scheveningse vreugdevuren niet onder controle had. Die heeft dat niet goed aangepakt en ze zag zich gedwongen op te stappen. Die situatie in Den Haag komt mij overigens ernstiger voor dan Amsterdam.

Wat kan Halsema doen?

Terug naar Femke Halsema. Zij zit nu middenin haar situatie en dreigt weg te glijden. Wat zou ze kunnen doen om overeind te blijven, om haar ethos zo veel mogelijk te behouden?

  1. Deskundigheid: Halsema moet laten zien dat ze competent is. Dat betekent niet dat ze geen fouten mag maken, maar dat ze laat zien de beste beslissing op dat moment genomen te hebben. En dat ze daarvoor blijft staan. Haar eerste reactie – ik was verrast, als ik wel had geweten dat er zoveel mensen zouden komen, had ik de demonstratie verplaatst – was niet sterk. Dit contrasteert met Mark Rutte die over de coronamaatregelen zei: ‘we moeten met vijftig procent van de kennis honderd procent van de beslissingen nemen’. Je hoeft niet feilloos te zijn, maar wel zo goed mogelijke beslissingen nemen en daarvoor blijven staan.
  2. Betrokkenheid: Met wie is Halsema in deze situatie eigenlijk betrokken? Dat laat ze onduidelijk. Niet echt met de demonstranten, niet met de stad. Dit moet duidelijker.
  3. Betrouwbaarheid/integriteit: Staat Halsema voor iets groters, bijvoorbeeld de vrijheid om te demonstreren, of de openbare orde? Ze heeft het wel gesuggereerd, maar het is niet helder genoeg geworden.

Kortom, Halsema verdedigt haar ethos niet sterk en daarmee haar positie ook niet. En dat is problematisch, want ze heeft veel vijanden die haar graag zien vallen, er zijn veel mensen die het niet zoveel kan schelen wat er met haar gebeurt, en ze heeft weinig vrienden die het krachtig voor haar opnemen.

Ik kan me goed voorstellen dat ze zich oneerlijk behandeld voelt, eenzaam ook, verraden zelfs. Maar nu is het moment om te laten zien dat je er staat en dat de inwoners van de hoofdstad van Nederland op hun burgemeester kunnen vertrouwen.

Somber

Ik vind het er somber voor Femke Halsema uitzien. Als ze hierdoor moet aftreden zou het mij niet verbazen. In het beste geval raakt haar ethos en daarmee haar positie ernstig beschadigd. En dat was niet nodig geweest.

Geen speech, wel feest

Trouw, 30 mei 2020

Ha, dat kan natuurlijk niet. Een feest is pas een feest als er gesproken is.

Werk, zelfstandigheid en prioriteiten in het post-coronatijdperk.

Een voorlopige verkenning

De Coronacrisis duurt niet eeuwig, maar de gevolgen zullen groot en langdurig zijn. Dat geldt ook voor het werk dat mensen zullen doen en zullen willen doen. In dit artikel geven wij een voorzet voor hoe die wereld van werk eruit zou kunnen zien en hoe je daar volgens ons mee om zou kunnen gaan.

Wij denken al enige tijd na over de organisatie van werk in het leven en in de maatschappij. Daarom schrijven we een boek voor en over ambtenaren die de overstap hebben gemaakt naar werken als zelfstandige. Hoe lever je een waardevolle bijdrage waar je ook nog van kan leven? Deze vraag wordt prangender in de post-coronatijd (of in het corona-interbellum zolang er nog geen vaccin is).

Door het coronavirus verandert de manier waarop we met elkaar omgaan. Drie elementen waarvan wij vinden dat ze belangrijk zijn:

Economische teruggang

De economie is gebaat bij vertrouwen. Mensen zien de inkomsten en mogelijkheden teruglopen en dus neemt het vertrouwen af. Er zullen bedrijven failliet gaan en de bedrijven die blijven bestaan zullen waarschijnlijk flink bezuinigen.

Daarachteraan komen de overheidsbezuinigingen die nodig zijn om de kosten van de crisisbeheersing te dekken.

Ondertussen worden de kosten afgewenteld op de zwakste partijen: De sterkste lobby’s, de grote partijen die al op goede voet staan met de politiek hebben de beste uitgangspositie. KLM en andere partijen met een stevige lobby, krijgen miljarden. Kleine bedrijven en zzp’ers, kleine ondernemers, creatieven en flexibele werkers en mensen die juist vanwege chronische aandoeningen freelancen om zo op een waardige manier in hun inkomen te voorzien, zullen onevenredig hard geraakt worden. En de helden van nu zullen volgen.

De anderhalvemeter-samenleving

Zeker tot het eind van het jaar, maar waarschijnlijk veel langer, zullen we meer afstand van elkaar moeten houden, de anderhalvemeter-samenleving. Die heeft invloed op hoe vaak en waar en hoe we elkaar ontmoeten. Hoe gaan we werken. De overheid en veel bedrijven denken na hoe dat het beste kan. Bioscopen, universiteiten en kantoren zullen anders moeten functioneren en anders ingericht worden.

Dit zal in elk geval betekenen dat we meer verspreid gaan leven: festivals worden heel lastig, net als horeca. Dat zal ervoor zorgen dat bijvoorbeeld restaurants kleinschaliger of juist veel ruimer opgezet moeten worden.

Het betekent ook dat er meer digitaal zal worden afgesproken en vergaderd. Thuiswerken, of je een arbo-proef kantoor aan huis hebt of niet, wordt voor veel mensen normaal en ’s ochtends urenlang in de file wordt mogelijk minder normaal.

 En er ontstaat, door het op- en afschalen door nieuwe lockdowns, een nieuwe vorm van ‘seizoensarbeid’; arbeid die alleen plaats kan vinden in corona-luwe periodes. Interactie, samenkomst, bedrijfsuitjes, maar ook theatervoorstellingen, concerten en andere live kunst vinden plaats tussen de uitbraken door.

Wat doet er nog toe

Nog belangrijker dan deze – zeer ingrijpende – ontwikkelingen is dat we nu moeten nadenken over wat voor wereld we willen na corona. Nu intermenselijk contact niet meer vanzelfsprekend is, het erop lijkt dat de menselijke omgang met zijn omgeving medeschuldig is aan deze pandemie, en mensen de ruimte hebben om na te denken over wat ze eigenlijk met hun leven willen, nu is de tijd gekomen om bij te dragen aan een betere wereld. In de woorden van Dov Seidman:

In the pause we have the opportunity to reflect on all that this tragic pandemic is revealing about ourselves and our society. A pause can lead to a new beginning, to a reimagination of how we want to live differently — less unhealthily and less unequally — in the future.

Dat zal ook invloed hebben op werk. Eerlijke arbeidsomstandigheden, fatsoenlijk werk en een sociaal en passend vangnet. Mondige werknemers zullen aanzetten tot verandering of zij zullen een andere baan zoeken die past bij hun veranderende wereldbeeld.

Kleine ondernemers in de nieuwe situatie

Wat nou als je in een flexibele schil zit, wat als je een tattoo-artist bent, wat als je zelf wat van je (werkende) leven wilt maken?

Je kunt hopen op eerlijk beleid, op steun waar dat nodig is, op maatschappelijke solidariteit. Op een fatsoenlijk uurtarief.

Maar hoop is geen strategie. Je kunt (en zou moeten) werken aan de ontwikkeling van een eerlijke samenleving. Maar die is er nog niet. En dat betekent dat je ook voor jezelf moet kiezen en opkomen. Je zult voldoende inkomen moeten genereren. En dat kan je pas doen als je serieus waarde toevoegt.

Wij richten ons op ambtenaren die zelfstandig ondernemer worden. Vaak zijn dat hoogopgeleide mensen die meer voldoening uit hun werk willen halen. Meer zelfstandigheid, meer verantwoordelijkheid, meer uitdaging. Dat kun je voor elkaar krijgen, maar het gaat niet vanzelf. Het is dan heel nuttig als je goed ad hoc kunt samenwerken, je mening stevig kunt neerzetten en je eigen morele kompas goed geijkt hebt.

Kernzaken: duidelijke en overtuigende communicatie, heldere gezamenlijke doelen, wederzijds afgestemde verwachtingen en een grote mate van verantwoordelijkheid.

Je moet, kortom, je meerwaarde maximaliseren. Dat heeft een aantal aspecten.

  1. Je lost problemen van anderen op.
  2. Je bent (uiteraard) goed in je vak.
  3. Je bent makkelijk om mee te werken.
  4. Anderen kunnen op je bouwen. Daar zorg je voor door helder te communiceren, afspraken na te komen, verwachtingen te managen, etc. Het gaat hier om interpersoonlijke vaardigheden.
  5. Je stelt prioriteiten en je bent loyaal aan het resultaat (in tegenstelling tot aan een baas of de organisatie, zoals bij werknemers geldt) en je draagt verantwoordelijkheid.

Conclusie

In het corona-interbellum zal er veel veranderen in hoe wij met elkaar werken en waar we werken (als we al werk hebben).

Voor zelfstandigen, kleine ondernemers en freelancers betekent dat nog meer focus op de waarde die je toevoegt.

Niets zo stabiel als verandering, zei Bob Dylan al. Dat zal de komende jaren niet anders zijn. En als je daar mensen bij nodig hebt die de veranderingen in goede banen kunnen leiden, kunnen luisteren en die kunnen helpen om de nieuwe werkelijkheid helder te communiceren, dan kan je gelukkig bij ons terecht.

Door Vanessa Lambrecht en Geert-Jan Procee

Bij de dood van Little Richard

Tutti Frutti is een gekuiste versie van een nummer over anale seks. Daar kwam ik achter dankzij een van de vele lovende necrologieën van Little Richard.
Little Richard is net overleden, op 87-jarige leeftijd. Een paar maanden geleden was het moment dat Elvis Presley langer dood was dan dat hij geleefd heeft.

De oervaders van de rock ‘n’ roll zongen niet alleen over onschuldige dansfeestjes met meisje met petticoats en paardenstaarten. Elvis’ eerste grote hit, Heartbreak Hotel, is geïnspireerd door de de afscheidsbrief van iemand die zelfmoord had gepleegd. Zijn grootste hit, Hound Dog, gaat over een vrouw die klaagt over haar man die niet deugt en wordt gezongen vanuit haar gezichtspunt. Ik heb niet durven nazoeken waar de laatste zin van Richards Jenny Jenny over gaat, ‘I’ll buy you diamond rings and pearls.’

Nummers die ergens over gaan, gaan langer mee. Daarom kennen wij deze nummers van vijfenzestig jaar oud nog. Zij spreken ons aan op onze gedeelde, imperfecte menselijkheid. Jawel, ik wil u graag aanmoedigen Tutti Frutti en Hound Dog te beschouwen als oproepen om diepzinniger gesprekken te voeren.

En er is nog een punt dat naar voren kwam in de verhalen van de hedendaagse artiesten die beïnvloed zijn door Little Richard: Weinig kwam zo hard binnen als de uitroep “A-wop-bop-a-loo-bop-a-wop-bam-boom!” Dat doet ook denken aan Elvis’ triomfantelijke binnenkomer “Well I heard the news, there’s good rockin’ tonight!” Het nieuws, en de goede boodschap worden vanaf het begin met kracht verspreid.

Denk daaraan als u weer een eindeloze stroom online video meetings ingaat. Zeg iets zinnigs en gebruik een stevige binnenkomer. Deze week “A-wop-bop-a-loo-bop-a-wop-bam-boom!” ter ere van de grote Little Richard, daarna een van eigen vinding.

Wie hoort erbij?

Retorica helpt af te grenzen wie wel en wie niet bij de groep horen. Vooral de negatieve voorbeelden zijn makkelijk te vinden. Willen jullie er meer of minder van? Maar vanavond kwam ik een slimme man tegen die het anders deed.

Ik fietste gehaast naar het station. En toen stond er op een smal binnenstadsstraatje een auto geparkeerd, deur open, draaiende motor. Bezorger.

Waarschijnlijk keek ik geïrriteerd. Een conflict ligt op de loer. Waarom moet hij daar zo nodig staan, denk ik. Waarom moet hij zo moeilijk doen, ik die alleen maar mijn werk, denkt hij. En dan roept hij: “klotestraatjes hier, hè?”

En plotseling zijn niet wíj de antagonisten, maar horen we bij elkaar, tegen die mooie, maar onhandige stad. Briljant.

En mijn trein? Gemist natuurlijk.

Pauline Krikke faalt ook bij haar afscheidsspeech

Retorische analyse vertrek burgemeester Den Haag

Op 6 oktober 2019 verschijnt op Instagram een filmpje van de Haagse burgemeester Pauline Krikke waarin ze aankondigt te vertrekken. “Het valt mij zwaar, maar ik wilde het jullie als eerste vertellen, inwoners van Den haag.”

Den Haag, 4 september 2018 Pauline Krikke, burgemeester. Foto Martijn Beekman & Valerie Kuypers

Retorische analyse

Een retorische analyse probeert de overtuigende waarde van een speech, tekst of andere uiting in kaart te brengen. Het is dan belangrijk een beeld te hebben van het doel van de uiting, de doelgroep, de situatie en de spreker/schrijver/maker. Dan kun je proberen de inhoud op waarde te schatten. Ik doe dat hier bij het filmpje van Krikke.

Eerste indruk

Wat is de eerste indruk die uit dit betoog van Krikke naar voren komt? De burgemeester staat nogal star, heeft weinig mimiek en richt zich rechtstreeks tot de Haagse bevolking. Is het boeiend, duidelijk en aannemelijk wat ze zegt? Eigenlijk niet. Duidelijk en aannemelijk is het in het geheel niet. Boeiend is het alleen doordat we de vrij dramatische situatie eromheen kennen.

De achtergrond

Op dinsdag 1 oktober doet de Rijksrecherche een inval in het gemeentehuis van Den Haag, omdat twee wethouders van omkoping verdacht worden. Zij worden vrij snel daarna door de andere partijen in het college gedwongen zich voorlopig terug te trekken als wethouder. Daarna valt het hele college. Op 3 oktober verschijnt een langverwacht rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over de gevaarlijke situatie tijdens Oud en Nieuw 2018/19. Op Scheveningen en Duindorp waren enorme brandstapels gebouwd op het strand. Scheveningen werd onder een vonkenregen bedolven. Uit het rapport blijkt dat de burgemeester haar taak als eindverantwoordelijke voor de veiligheid in Den Haag niet heeft waargemaakt.

Op zondag 6 oktober verschijnt aan het eind van de middag een filmpje op Instagram waarin burgemeester Krikke vertelt dat ze opstapt. Dit filmpje is bedoeld als háár uitleg en haar poging zichzelf te verdedigen.

Haar betoog is dan ook als een verdedigingsrede te beschouwen. Dat het op Instagram verscheen en aan de bevolking van Den Haag was gericht is opvallend. Het wekte de indruk dat de burgemeester niet aan de gemeenteraad verantwoording wilde afleggen.

De presentatie

De presentatie van Pauline Krikke is stijf. Ze toont heel beperkte mimiek, en haar stem is vlak en weinig natuurlijk. Haar hoofd staat wat naar achteren. Het lijkt erop dat ze de tekst voorleest van papieren onder de camera, ik vermoed met een leesgedeelte onderin haar brillenglazen. Maar door deze houding krijgt ze wel een hautaine uitstraling. En je kijkt zo haar neus in. Door de geel en bruinige achtergrond krijgt ze daarnaast ook een nogal roze gelaatskleur. Al met al krijg ik het gevoel dat ik naar een arrogant varkentje zit te kijken. Dat lijkt me niet de bedoeling. Daarnaast lijkt de camera niet op een statief gestaan te hebben. Als je naar het kunstwerk achter Krikke kijkt, dan word je langzamerhand zeeziek. Tegelijkertijd is dat ook het enige dynamische element aan de hele presentatie.

De indeling en inhoud van het verhaal

Eerst even de opbouw van de redevoering van Krikke

  • Aanleiding: het rapport van de OVV. Uitleg wat de OVV eigenlijk is en doet.
  • B&W omarmt de conclusies en aanbevelingen van de onderzoeksraad.
  • Iets over open vizier en een helm helemaal afzetten om elke schijn van een vechtstand te vermijden.
  • Kern: Het maatschappelijk debat over de toekomst van Den Haag en zeker debatten van de gemeenteraad dienen altijd te gaan over de toekomst van de mensen […] in Den Haag […]. Het moet niet over poppetjes gaan.
  • Ze heeft twee wethouders eerder moeten verzoeken hun werk neer te leggen.
  • Er wordt niet meer constructief samengewerkt.
  • Het aanstaande debat over het rapport van de onderzoeksraad spitst zich steeds meer toe op haar functioneren.
  • Ze wil de voortgang van het denken en doen in Den Haag niet in de weg zitten.
  • Het valt haar zwaar, maar ze wilde dit eerst vertellen aan de inwoners van Den Haag.

Eerlijk gezegd kan ik er weinig van maken. Het komt nergens vandaan en het gaat nergens heen. Een inleiding, noch een conclusie zijn te vinden. De klassieke functies van de inleiding: aandacht trekken, begrip mogelijk maken en welwillend stemmen, ontbreken. De conclusie die normaal gesproken de argumentatie samenvat, en zo nodig emotioneert of tot actie aanzet, doet niets van dat alles. Nu is er ook geen argumentatie die geflankeerd hoeft te worden door inleiding en conclusie. Er is niets.

De kernboodschap is – ik stap op. De onderbouwing ervan is – het moet niet over poppetjes gaan; het debat over Krikke zit het debat over de toekomst van Den Haag in de weg.

De verwoording

Maar goed, het is ook lastig om je eigen falen en aftreden van een sterke analyse te voorzien. Soms kun je een matige inhoud compenseren met een mooie vormgeving. Hoe verwoordt Krikke haar ideeën?

Wat direct opvalt, is dat er na de eerste zin geen woord gewijd is aan de gebeurtenissen met Oud en Nieuw. Wel aan het rapport, maar niets over de vonkenregen zelf, laat staan haar rol daarbij.

Eerder deze week heb ik als voorzitter van het college van B en W, twee wethouders dringend moeten verzoeken hun werk neer te leggen. De al dan niet terechte commotie over hun functioneren, vormt een ernstige belemmering voor de continuïteit van toekomstgericht denken en handelen, van zowel de bestuurders als van de ambtenaren.

Wie afgelopen woensdag de ingelaste crisisvergadering van de gemeenteraad over dit onderwerp heeft gevolgd heeft de verlammende impact op constructief met elkaar meedenken en debatteren kunnen proeven, die voortkomt uit allerhande insinuaties en verwijten over en weer, van oud zeer op nieuw zeer stapelen. 

Volslagen wartaal, is dit werkelijk wat ze de inwoners van Den Haag als eerste wilde vertellen?

Wat verder opvalt, is de zwakte in haar formuleringen:

Eerder deze week heb ik als voorzitter van het college van B en W, twee wethouders dringend moeten verzoeken hun werk neer te leggen.

Ik kan dan ook niet anders dan hetzelfde doen als wat ik van mijn wethouders heb gevraagd, namelijk om de voortgang van het denken en doen in Den Haag niet in de weg te zitten. 

Ik heb zojuist de Commissaris van de Koning verzocht mij per onmiddellijke ingang ontslag te verlenen. Ze had dit makkelijk veel sterker en autonomer kunnen formuleren, bijvoorbeeld: ik heb twee wethouders gevraagd hun werk neer te leggen; ik doe zelf wat ik ook van anderen vraag; ik heb mijn ontslag ingediend.

Stijlfiguren

Stilistisch zat er een aardig stukje in de redevoering van Krikke. Dan heb ik het niet over haar eigenaardige metafoor waarin ze stelt dat het beter is de helm af te doen dan met open vizier een debat tegemoet te zien, om zo de schijn van een vechtstand tegen een rapport te vermijden. De tegenstelling tussen de ruim een half miljoen mensen van vlees en bloed, en het handjevol ‘poppetjes’ was wél goed gevonden. Dat suggereert dat die mensen voorop staan en dat de toevallige bestuurders veel minder belangrijk zijn, zeker omdat ze poppetjes zijn. Die zijn duidelijk niet van vlees en bloed.

De overtuigingskracht

Wat was het doel, waarvan wilde Pauline Krikke ons overtuigen? Het wordt eigenlijk niet duidelijk. Het was geen verdediging, het was een ontslagmededeling waarbij ze haar falen nauwgezet ongenoemd liet. Wat zou haar doelgroep, de inwoners van Den Haag, ervan vinden? Waarschijnlijk heeft ze niemand overtuigd dat ze het beste met de stad voorhad, dat ze een kundig burgemeester is geweest, of dat ze een hoger belang had dan haar eigen baan – die dat niet eerder al vond.

En daarmee is haar poging retorisch mislukt. Uiteindelijk is haar videoboodschap in lijn met haar burgemeesterschap: leeg, teleurstellend, en uiteindelijk zinloos.

Een bestuurder die zich gedwongen ziet op te stappen en daar een toespraak aan wijdt is kwetsbaar. Dat betekent dat het heel verstandig is daar capabele, professionele en onafhankelijke mensen te laten meehelpen. Ik vraag me af of dat hier gebeurd is.

Geert-Jan Procee is retorisch strateeg.

Meer informatie over retorische analyse is te vinden in Antoine Braet, Retorische kritiek – hoe beoordeel je overtuigingskracht, SDU-uitgeverij, 2007.

De volledige tekst

“Een paar dagen geleden kwam het rapport voor de onderzoeksraad voor veiligheid uit. Over de vonkenregen op Scheveningen bij het uit de hand gelopen vreugdevuur van Nieuwjaar 2019. 

De onderzoeksraad is een zelfstandig onderzoeksorgaan dat na rampen, grote ongevallen en andersoortige incidenten onderzoek kan doen naar de oorzaak en gevolgen. De onderzoeksraad is geen politiek instrument en doet daarom nadrukkelijk geen politieke uitspraken. De raad doet feitelijk onderzoek, trekt conclusies en doet aanbevelingen. 

Het College van Burgemeester en Wethouders heeft onmiddellijk en unaniem laten weten de conclusies en aanbevelingen van de onderzoeksraad te omarmen. Ik heb daaraan toegevoegd het debat hierover met de gemeenteraad met open vizier tegemoet te zien. Het blijft toch een beetje een rare metafoor, dat open vizier’’. 

Beter is het die figuurlijke helm helemaal af te zetten. Dit om elke schijn van een vechtstand tegen het rapport te vermijden. Het maatschappelijk debat over de toekomst van Den Haag en zeker debatten van de gemeenteraad dienen altijd te gaan over de toekomst van de mensen van vlees en bloed die in Den Haag wonen, werken en recreëren. Dat zijn er ruim een half miljoen, en dagelijks nog eens vele tienduizenden meer. Een dergelijk debat mag nooit vervuild worden door de positie van een handvol ‘poppetjes’. 

Eerder deze week heb ik als voorzitter van het college van B en W, twee wethouders dringend moeten verzoeken hun werk neer te leggen. De al dan niet terechte commotie over hun functioneren, vormt een ernstige belemmering voor de continuïteit van toekomstgericht denken en handelen, van zowel de bestuurders als van de ambtenaren. 

Wie afgelopen woensdag de ingelaste crisisvergadering van de gemeenteraad over dit onderwerp heeft gevolgd heeft de verlammende impact op constructief met elkaar meedenken en debatteren kunnen proeven, die voortkomt uit allerhande insinuaties en verwijten over en weer, van oud zeer op nieuw zeer stapelen. 

Het zal niemand zijn ontgaan dat ook ik zelf onder vuur lig, om geheel andere kwesties en dat de commotie rond de twee wethouders de verhoudingen in de gemeenteraad en het college nog eens extra op scherp hebben gezet. Het aanstaande debat over het rapport van de onderzoeksraad wordt binnen en buiten het stadhuis al in alle hevigheid gevoerd, en spitst zich steeds meer toe op mijn functioneren. 

Het debat over mijn toekomst zit het debat over de toekomst van Den Haag in de weg. Ik kan dan ook niet anders dan hetzelfde doen als wat ik van mijn wethouders heb gevraagd, namelijk om de voortgang van het denken en doen in Den Haag niet in de weg te zitten. Het valt mij zwaar, maar ik wilde het jullie als eerste vertellen, inwoners van Den haag. Ik heb zojuist de Commissaris van de Koning verzocht mij per onmiddellijke ingang ontslag te verlenen. Ik ben met hart en ziel burgemeester van Den Haag geweest.”

You only had three jobs…

Als je een overtuigend verhaal wilt houden hoef je maar drie dingen te doen

DOCERE, MOVERE, DELECTARE

Docere: informatie overdragen
Movere: je publiek in beweging brengen
Delectare: je publiek vermaken, onderhouden

De meeste mensen komen niet verder dan de inhoud, een paar weten een emotionele snaar te raken, en als je ook nog eens prettig bent om naar te luisteren dan ben je vrijwel uniek. En daardoor succesvol.

Met dank aan Marcus Tullius Cicero, uiteraard.

Cicero in Sevilla

In een oud paleis in Sevilla herkende ik de kop van Cicero direct.

Geen idee waarom hij daar hing, maar mijn dag was uitstekend.

Verkiezingsdebat

Een bijeenkomst waar nauwelijks verkiesbare kandidaten voor het Europees Parlement de degens met elkaar kruisen over een onderwerp dat ze nauwelijks beheersen. Voorwaar een ideale gelegenheid voor een retorisch strateeg. Persuasieve communicatie op zijn lastigst. Daar kan, wil en zal ik niet ontbreken.

Het onderwerp: de Europese politiek in het Midden-Oosten, georganiseerd door het Grote Midden-Oosten Platform.

Van de zeven deelnemers kijkt er slechts één de zaal in tijdens het spreken. Lange lappen tekst in reactie op genuanceerde stellingen. Veel inhoud, weinig onderbouwing – heel algemeen, nergens concreet. Dit was geen ideaal verkiezingsdebat, en daarom ontzettend interessant.

Inhoud is in een verkiezingsdebat nauwelijks van belang. De inhoud is er alleen om te laten ziend dat je het beter weet dan je tegenstanders, dat je competent bent. Het grootste gevaar in een verkiezingsdebat is dat een tegenstander aan het publiek laat zien dat jij je inhoud niet kent. Dat ondermijnt je aura van competentie. En het gaat om dit aura, je uitstraling, je ethos.

Wat je als kandidaat wilt uitstralen is dat mijn stem bij jou in goede handen is. Dat doe je door te laten zien dat mijn zorgen jouw zorgen zijn, dat je me begrijpt, dat je voor mij zult strijden.

En dat zie je het beste tijdens de confrontaties in een debat. Hoe reageer je als je wordt aangevallen? Het mooiste voorbeeld kwam toen de kandidaat voor de PvdA de deelneemster van het CDA onder vuur nam. Gesproken werd over vluchtelingen en of zij buiten de EU hun asielaanvraag moesten doen of die bij aankomst in een EU-land konden doen. De PvdA’er beschuldigde de CDA’er ervan angst te zaaien door het frame van de aanzuigende werking te misbruiken. Het gevaar van deze aanval is natuurlijk dat als hij slaagt, je in een onbarmhartige hoek geduwd wordt en het beeld blijft hangen dat je liever mensen laat creperen dan ze de kans geeft aannemelijk te maken dat ze als vluchteling opgenomen moeten worden in Europa. Niet handig in een publiek dat met nuance en sympathie naar het Midden-Oosten kijkt.

Dus moet je snel en stevig reageren. En dat deed de CDA-kandidate: ze werd boos en die boosheid kwam authentiek over. Ik vermoed dat dat kwam omdat ze ook echt oprecht kwaad was. Ze legde uit dat ze bedoelde (en gezegd had) dat het om de aantrekkende werking op mensensmokkelaars ging. En niemand houdt van mensensmokkelaars.

Maar het belangrijkste was dat ze liet zien dat het haar wat kon schelen en dat ze niet over zich heen liet lopen. En dat geeft de indruk dat zij in de Europese arena overeind zou kunnen blijven en mijn belangen niet verkwanselt als ik op haar zou stemmen. Ze straalde een stevig karakter uit.

Heel anders dan de deelneemster van D66 die door de deelnemer van de VVD tamelijk onheus werd aangepakt. Ze kreeg van hem dwingend de vraag of ze vond dat de president van Egypte op de Europese sanctielijst moest. Daar kwam ze niet zo goed uit en ze verstrakte. Best voorstelbaar, maar het versterkt je uitstraling niet. Toen ze later zelf nog op dit onderwerp terugkwam, kon de VVD’er haar definitief verslaan. Niet handig. De VVD’er kwam niet bepaald sympathiek over, eerder als een pestkop, maar daar moet je je met gemak tegen kunnen verweren als je ambities hebt serieus mee te spelen in Europa.

En daarmee werd de kandidaat van het CDA voor mij de winnaar van dit debat. Niet omdat ze een visie op het onderwerp had, of er zelfs maar wat vanaf wist, niet omdat ik sympathie heb voor het CDA, en zelfs niet (full disclosure) omdat ik haar nog ken van een vroegere baan, maar omdat ze liet zien dat ze uit het juiste hout gesneden is om in confronterende situaties overeind te blijven.

Nu is lang niet iedereen deelnemer in een verkiezingsdebat, maar iedereen communiceert met anderen. En meestal zijn we dan vooral bezig met de inhoud van wat we communiceren. Pas als we ons karakter tonen in hoe we ons uiten, kunnen we echt overtuigend zijn. Dit geldt als je presenteert, als je schrijft, maar ook als je met een collega overlegt. Het kan geen kwaad om daar meer aandacht aan te besteden. Als je jezelf beter laat zien, word je effectiever van en daarvan word jij beter, wordt Nederland beter en wordt Europa beter. En zo help je toch een beetje mee aan de Europese democratie.

Mark Harbers

Mooie poging van Mark Harbers, zo uit de Russische retorische school om over iets volstrekt anders te beginnen om verwarring te zaaien. De staatssecretaris van Justitie werd gevraagd of hij bewust cijfers over zware criminaliteit bij asielzoekers verzwegen had. Lastige vraag: zeg je ja, dan ben je onbetrouwbaar, zeg je nee, dan ben je incompetent. Hij kiest ervoor om uit te leggen dat er nu veel meer cijfers dan voorheen gegeven worden, een teken van transparantie. En dan probeert Harbers een rookgordijn op te trekken: ‘in de presentatie daarvan is een aantal dingen gegroepeerd en echt volstrekt onbedoeld is daardoor het beeld ontstaan als zouden er dingen niet gerapporteerd moeten worden.’ Daarna legt hij uit dat alle cijfers alsnog met de Tweede Kamer gedeeld worden, maar dat dat niet eenvoudig is. In zijn verhaal moet hij ook nog even de punten droppen dat elk misdrijf ernstig is en dat hij grote transparantie nastreeft.

Mark Harbers, staatssecretaris van Justitie en Veiligheid

Hele filmpje bij de NOS

Op zich volgens het boekje, maar het loopt niet echt lekker. Mijn inschatting is dat hij te veel aan een tekst vasthoudt die hij niet goed kent. En daardoor wekt hij de indruk competent noch betrouwbaar te zijn.