Categorieën
blog

Romeinse redenaars

Boekbespreking: Romeinse redenaars van Cicero.

Een curieus boek dat ons iets leert over spreken, over Rome en over Cicero, maar niet voor iedereen is.

Marcus Tullius Cicero is de grootste Romeinse spreker die er ooit was. Als hij een boek schrijft over Romeinse redenaars let je op. Dit boek maakt je wijzer, maar is niet voor iedereen. Wat heb je eraan als je een betere spreker wilt worden?

Eindeloos veel namen

Cicero schrijft in dialoogvorm, alsof hij twee jongemannen doceert over de geschiedenis van de redenaars. Het levert een schier eindeloze reeks namen op. Cicero begint bij de oude Grieken en werkt naar zijn eigen tijd toe. Dan blijken er veel sprekers en redenaars geweest te zijn die genoemd moeten worden.

Een tamelijk willekeurig voorbeeld:

Een andere tijdgenoot van Tiberius Gracchus, zoon van Publius, tweevoudig consul en censor. Van hem is er een speech in het Grieks tot de inwoners van Rhodus. Als burger was hij invloedrijk én welsprekend, zo staat vast.

Dat is niet allemaal even boeiend voor de lezer. Interessanter wordt het als Cicero oordeelt over sprekers. Dan zien we wat de grote redenaar zelf belangrijk vindt. En daarmee leren we wat bij over de klassieke klassieke retorica.

Zo schrijft Cicero over Scaurus en Rutilius:

Soms waren mannen toch te prijzen, ook al beschikten ze niet over een toptalent: bijvoorbeeld om hun ijver en inzet. Toch ontbrak het deze sprekers niet volledig aan talent, alleen aan retorisch talent. Zien wat gezegd moet worden helpt niet wanneer je dat niet vloeiend en aangenaam kunt uitdrukken. En ook dat is niet voldoende als de woorden niet worden ondersteund door stemgeluid, gezichtsuitdrukking en lichaamstaal.

De massa heeft gelijk, maar weet niet waarom

In een heel aardige uitweiding betoogt Cicero dat sprekers die gewaardeerd worden door de massa succesvolle sprekers zijn. Zij bereiken de dingen bij hun luisteraar die er toe doen: hij moet er iets van leren, zich amuseren en krachtig in zijn emoties worden geraakt. De expert kan daar niet over twisten, maar wel beoordelen hoe de spreker hier wel of niet in slaagt.

De school van Hermagoras is suf

In veel trainingen spreken, schrijven of communiceren wordt gehamerd op structuur die duidelijkheid schept. Hier kun je natuurlijk niet op tegen zijn, maar voor Cicero is het niet genoeg. Hij schrijft over een gerespecteerd spreker:

Hij kwam uit de school van Hermagoras, waar ze weinig doen aan stilistische verfraaiing maar efficiënt zijn in het vinden van de inhoud. Die school levert vaste principes en regels voor het spreken, wat niet veel extra’s brengt – het is allemaal heel magertjes – maar wel structuur geeft en bepaalde kaders die voorkomen dat je bij het spreken afdwaalt.

Humblebrag

Uiteindelijk komt Cicero bij zichzelf uit en in een vorm die enige bescheidenheid moet suggereren schrijft hij waar het de andere sprekers in zijn tijd aan ontbrak: Niemand had aan literatuur gedaan, niemand had de filosofie omarmd, niemand had civiel recht geleerd, niemand kende de geschiedenis, niemand kon kwinkslagen plaatsen, niemand trok particuliere discussies breder naar een universele kwestie. Maar vooral:

niemand die ter vermaak even kort een zijpaadje insloeg, niemand die bij rechters grote kwaadheid opwekte, of tranen, niemand die hen in elke richting kon beïnvloeden, al naar gelang de zaak vereiste. En dat is toch eigenlijk het enige wat bij een redenaar hoort.

Een redenaar worden vereist grote algemene ontwikkeling en grote vaardigheden!

Wanneer moet je dit boek lezen?

Moet je dit boek lezen? Ja, uiteindelijk wel. Je zit bij Marcus Tullius Cicero en hij vertelt je over de redenaars en wat hen wel of niet groot maakte. Dat is een klein feestje. Maar als je je wilt verdiepen in de retorica lees je beter eerst Cicero’s De ideale redenaar, Quintilianus’ De opleiding tot redenaar en de Retorica van Aristoteles. Daarna is Romeinse redenaars een smakelijke snack.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.